Ik dacht er al een tijdje aan om een alfabet rond bevallen te maken. Er zijn zoveel termen waar ik vroeger weinig vanaf wist en die nu, als geboortefotograaf en doula, tot mijn dagelijkse woordenschat beginnen te horen. Dus hier gaan we: het 'Bevalfabet'. ⁠

Apgarscore
Het is het eerste examen voor je baby. Nog maar net uit de buik en je kleintje wordt al getest door de vroedvrouw, gynaecoloog of kinderarts. Niet één keer, maar drie keer: meteen na de geboorte, na vijf en na tien minuutjes. Je baby krijgt punten voor de kleur van de huid, ademhaling, hartslag, reactie op prikkels en spierspanning. Een lage eerste score is niet meteen reden tot ongerustheid, waarschijnlijk moet je baby nog even bekomen van de bevalling en wennen aan de omgeving. Daarom wordt de test ook méér dan 1 keer gedaan. ⁠

Borstvoeding
Als je erover nadenkt is het echt wel wonderlijk: het voedt, is overal beschikbaar en heeft altijd de juiste temperatuur: borstvoeding. Maar daar stopt de magie niet. Wist je dat je lichaam moedermelk aanpast aan de behoefte van je baby? Voor een pasgeborene ziet de samenstelling er helemaal anders uit dan bij een baby van enkele maanden oud. Je lichaam doet dat zelfs aan zo een sneltempo dat de moedermelk bij geen enkele voeding identiek hetzelfde is.⁠
⁠Ik ben er zelf zeker geen expert in, maar wie dat wel is, is Els van de borstvoedingswinkel Boobs & Blankets. Toen ik haar vroeg wat borstvoeding voor haar betekent, kreeg ik in een vingerknip een mooi, oprecht antwoord: ⁠
⁠"Borstvoeding vind ik het meest natuurlijke op aarde. Ik mis het nog elke dag. Ja, er zijn moeilijke momenten, maar alles staat of valt bij een goede begeleiding. Daarom begon ik zelf ook met Boobs & Blankets. Om workshops te geven over borstvoeding en om mama's kolven te laten testen, want VOELEN is zo belangrijk. Net als vertrouwen in jezelf en in wat je lichaam kan."⁠

Cervix
Hij zit ver weggestopt in de onderbuik van een vrouwenlichaam, maar is tijdens het geboorteproces van cruciaal belang. En daarmee mag de cervix welverdiend de letter C vertegenwoordigen in het bevalfabet. ⁠
⁠Een baarmoeder is een grote spier, met aan het uiteinde een 'tuitje': de cervix of baarmoederhals. Je kan het vergelijken met het uiteinde van een ballon. Tijdens je zwangerschap is die baarmoederhals 3 à 4cm lang en voelt hij even hard aan als het puntje van je neus. De stevig gesloten baarmoederhals zorgt ervoor dat je baby veilig blijft zitten, tot je lichaam besluit dat het tijd is om te bevallen. ⁠
⁠We weten het allemaal, vooraleer we bevallen moeten we '10cm hebben'. Maar er gebeurt veel meer: het is vooral de cervix die korter en zachter moet worden. Wat eerst een tuitje was en zo hard als een neusbeen, wordt stilaan zo zacht als een oorlel en verweekt dan volledig. ⁠
⁠Na de bevalling zit de grote taak van de cervix erop. Terwijl jij de weken nadien stilaan herstelt, gaat de cervix weer langzaam sluiten en zijn stugge vorm met tuitje aannemen.

Doula
Onze (over)grootmoeders werden mama in een tijd waarin bevallen als iets heel natuurlijks werd aanzien. Tijdens hun weeën stonden ze er nooit alleen voor, maar werden ze omringd door andere ervaren vrouwen. Enkele generaties later is bevallen steeds meer gemedicaliseerd. Die medische vooruitgang heeft ervoor gezorgd dat we tijdens onze zwangerschappen fantastisch opgevolgd worden. Maar soms lijken we te vergeten dat een kind krijgen, nog altijd even natuurlijk is als toen. ⁠⁠
Bevallen doen we in België intussen meestal in een ziekenhuis. Elke vroedvrouw zou het liefst tijdens de volledige bevalling bij een mama blijven, maar in de praktijk loopt het meestal niet zo. Bevallen kan daardoor soms onverwachts eenzaam zijn. Wat een verschil met al die vrouwen van toen die een mama emotioneel ondersteunden. Net dat is de taak van een doula: er voor jou zijn vóór en tijdens je bevalling. ⁠
Een doula is er al een tijd vóór de bevalling, door jou te informeren en de angst voor de bevalling weg te nemen. Je kan met al je vragen en onzekerheden bij haar terecht. Tijdens de bevalling blijft ze aan je zijde, om je gerust te stellen, aan te moedigen, een rustige sfeer te creëren en jouw pijn te verlichten. Medische beslissingen of ingrepen horen daar niet bij, die worden exclusief genomen door je vroedvrouw en gynaecoloog.  ⁠
Het mooie van dit hele verhaal? De constante steun van een doula tijdens je bevalling heeft heel wat fysieke en emotionele voordelen. Niet enkel voor jou als mama, maar ook voor je baby. Bevallingen met doula duren minder lang en tellen minder medische ingrepen (zoals bv. een epidurale verdoving, gebruik van de zuignap of een spoedkeizersnede). Mama's die bevallen met een doula kijken bovendien vaker tevreden terug op hun bevalling. ⁠


Epidurale
Voor de letter E van het bevalfabet halen we er een spuitje bij: de epidurale verdoving of ruggenprik. Baringspijn is een unieke pijn die onder andere veroorzaakt wordt door de samentrekking van de baarmoederspier. Je kan het vergelijken met een golf die aanspoelt op het strand: je voelt hem aan komen rollen, hij is het hevigst net voor hij omslaat, en nadien trekt de golf terug en komt er rust. Na een tijd worden de pauzes tussen de golven korter.
Ons lichaam zorgt intussen voor een natuurlijke pijnbestrijding: tijdens de bevalling wordt een hormonencocktail aangemaakt, waaronder pijnstillende endorfines. Hoe meer je in je eigen rustige bubbel raakt, hoe meer endorfines er vrijgegeven worden. Maar als de pijn te hevig is (bv. als een mama uitgeput is door een lange bevalling), dan is een epidurale verdoving mogelijk.
Zo’n ruggenprik is een injectie met verdovende medicijnen. Een anesthesist brengt een naald aan tussen de wervels van je onderrug, waarna er een dun plastic slangetje wordt doorgeschoven. De naald gaat weer uit je rug, maar het slangetje blijft zitten en wordt verbonden met een pomp die pijnstillende medicatie toedient. Aan de pomp zit ook een drukknop, waardoor je jezelf een gelimiteerde dosis medicatie kan toedienen.
Er zijn ook wat nadelen verbonden aan een epidurale verdoving: de ruggenprik blokkeert de aanmaak van de eigen hormonen in je lichaam. Als vrouw voel je ook minder goed wanneer er een perswee aankomt én de controle op je spieren vermindert: hierdoor kun je minder krachtig persen en is de kans op andere medische ingrepen groter. Het verdovende middel komt ook bij de baby terecht, waardoor je kindje na de bevalling nog wat suf kan zijn.
Er zijn allerlei manieren om beter om te gaan met pijn tijdens de bevalling, of methoden die ervoor zorgen dat je minder pijn hebt. Sta er zeker eens bij stil wat het best bij jou past.

Fontanellen
Je kent vast de zachte plek boven op het hoofdje van een baby, waar de schedel nog niet is dichtgegroeid en je het hartje mee ziet kloppen. Daar gaat de letter F van het bevalfabet over: de fontanel. Of liever, de fontanellen. Want ook de kruin van een babyhoofd heeft er ééntje, in de vorm van een kleine driehoek.
Dat een schedel bij de geboorte niet onmiddellijk gesloten is, heeft natuurlijk een reden. Het hoofd is het deel van een kind met de grootste diameter. Om door het bekken van de mama te geraken, schuiven de losse schedeldelen van een baby lichtjes over elkaar heen. De fontanellen zorgen er dus eigenlijk voor dat een hoofdje kan krimpen om de bevalling makkelijker te maken. Vroedvrouwen en gynaecologen gebruiken de fontanellen ook als oriëntatiepunten. Als ze inwendig voelen aan het hoofd van een ongeboren kind, kunnen ze zo bepalen in welke houding de baby precies ligt.
Ook na de bevalling blijven de fontanellen van belang voor de ontwikkeling van een kind. Het babybrein ontwikkelt zich dan in een sneltempo en de fontanellen zorgen ervoor dat de schedel mee kan groeien. Pas na twee jaar is dit zachte deel van een babyhoofd volledig gesloten.

Gouden uur
In fotografie is het uur net voor de zon ondergaat welbekend, maar ook een geboorte kent zo’n gouden uurtje. En het is al even magisch, daarom wijd ik er met plezier de letter G uit mijn bevalfabet aan. ⁠
Na negen maanden in een warme cocon te vertoeven, wordt je baby geboren. Voor die eerste ervaringen buiten de baarmoeder is er geen veiligere plek dan dicht bij mama. Je baby hoort je, ruikt je en voelt je hartslag. En alleen dat is al genoeg om zijn of haar stresshormoon te doen dalen na die intense ervaring van de bevalling. Het huid-op huidcontact zorgt er ook voor dat de temperatuur van je kindje wordt geregeld. En de zenuwuiteinden in je borst worden geprikkeld, waardoor de borstvoeding spontaan op gang komt. De geur van die allereerste melk heeft trouwens dezelfde geur als vruchtwater, waardoor ook dat weer heel vertrouwd is voor een pasgeborene. ⁠
Ook voor de mama heeft het huid-op-huidcontact voordelen. Als je baby dicht bij jou ligt, maak je het hormoon oxytocine aan, waardoor de baarmoeder samentrekt én de placenta makkelijker wordt uitgestoten. Bovendien helpt het ook jou ontspannen na de geboorte en beseffen hoe bijzonder dit moment is. ⁠
Lukt het perfecte gouden uurtje met de mama niet, bv. door een keizersnede? Weet dan dat ook huid-op-huidcontact met de papa heel waardevol is en dat je baby ook op die manier van een fijn eerste contact kan genieten.⁠
Laat het meten en wegen dus maar even voor wat het is, zodat het eerste uur zo rustig mogelijk verloopt. Liefst met zo weinig prikkels en bij zacht licht, om er een magisch uurtje van te maken … ⁠
Harde buiken
Braxton-Hicks-contracties zeggen je waarschijnlijk weinig (tenzij je net als ik veel naar Grey’s Anatomy kijkt 😁), maar harde buiken misschien wel: de letter H in ons bevalfabet. ⁠
⁠Een baarmoeder is een grote spier die net als je andere spieren kan aanspannen. De samentrekking van die spier voelt als een harde buik. Als je je handen ter hoogte van je onderbuik houdt, kun je de baarmoeder op dat moment voelen verharden. Dit soort ‘oefenweeën’ kan zich al vanaf de 24e week van je zwangerschap voordoen.⁠
⁠Harde buiken duren meestal minder dan één minuut en nemen niet toe in duur of intensiteit. In tegenstelling tot echte weeën zijn ze geen signaal voor het begin van de bevalling. Je hoeft je dus niet ongerust te maken als je er last van hebt, ze zorgen niet voor ontsluiting. Het is wel een goed idee om het wat rustiger aan te doen als je er dagelijks last van hebt. Neem een bad, een warme douche of een kersenpitkussentje. ⁠
⁠Hoe dichter je bij je uitgerekende datum komt, hoe vaker je last kunt krijgen van harde buiken. Zeker in de laatste weken van je zwangerschap zijn ze helemaal normaal. Uiteindelijk gaan de voorweeën dan over naar ontsluitingsweeën. ⁠

Inductie
In België wordt maar liefst een kwart van alle bevallingen kunstmatig opgewekt. De letter I uit mijn bevalfabet zal voor velen onder jullie dan ook geen onbekende zijn: de inductie of inleiding. De redenen zijn uiteenlopend: ‘over tijd zijn’ is een belangrijke, net als gebroken vliezen hebben zonder dat de weeën spontaan op gang komen. Ook wanneer een baby onvoldoende groeit of als de mama een zwangerschapsvergiftiging of -diabetes heeft, wordt vaak voor een inductie gekozen. ⁠
Een bevalling ‘op afspraak’ komt natuurlijk niet zomaar op gang. Vaak is de baarmoedermond nog stug en hard. Om die net zacht en week te maken, kunnen hormonen in de vorm van een vaginale gel of tabletten helpen, net als een ingebrachte ballonkatheter. Van zodra de baarmoedermond voldoende ontsloten is, kan de vroedvrouw of gynaecoloog de vliezen breken. Dat brengt de weeën meestal stilaan op gang, maar vaak is er nog een extra zetje nodig. ⁠
⁠Dat zetje komt er in de vorm van een baxter met Syntocinon. Tijdens een bevalling maakt ons lichaam oxytocine aan, dat de weeën versterkt. Bij een inleiding krijgt een mama de synthetische vorm van dit hormoon. Stap voor stap wordt de dosering verhoogd, waardoor de weeën heviger worden. ⁠
⁠Bij een volledig natuurlijke bevalling zorgt oxytocine er voor dat een barende vrouw ook natuurlijke pijnstillende stoffen aanmaakt. Bij kunstmatige hormonen is dat veel minder het geval. Ingeleide weeën voelen hierdoor veel pijnlijker aan dan contracties die spontaan op gang komen. Opgewekte weeën kunnen ook heel sterk zijn en vaak heb je minder tijd om er aan te wennen dan wanneer een bevalling spontaan begint. Dat is ook meteen de reden waarom vrouwen bij een inductie sneller kiezen voor een epidurale verdoving. ⁠

Janken
De letter J van het bevalfabet, daar vond ik niet onmiddellijk een gepast woord bij …. Een kleine Instagram-poll leverde wel wat inspiratie op: jammeren, jojo van emoties, jetlag, juichen, jodelen, … Maar wat jullie het vaakst stuurden was janken. Want de roze wolk, die is er gewoon heel vaak niet…
Als ik even mijn ogen sluit en nadenk over hoe de roze wolk er uitziet, is het zo: leuke babykleertjes, de net-ingesmeerde-babygeur, wandelingen in de lentezon met een slapende baby. Maar er is ook een andere kant. Nu het kind waar je zo hard naar verlangde er eindelijk is, voel je je ellendig. Je bent moe, onrustig en hebt huilbuien (omdat je niet meer zwanger bent, omdat mensen je zeggen dat ‘ze zo snel groot zijn’, omdat je lichaam gewoon nog pijn doet). En intussen komt de roze wolk ergens in de verte voorbij, tussen de tranen en de twijfels door.
De lichamelijke veranderingen die we als vrouw ondergaan tijdens een zwangerschap en bevalling zijn immens groot. Het vraagt fysiek veel om een kind te dragen en op de wereld te brengen. Daarvan bekomen heeft echt wel zijn tijd nodig. Zeker als een bevalling niet liep zoals we verwacht hadden en er medische ingrepen nodig waren. En dan zijn er die hormonen: bij de geboorte van de placenta stopt de hoge productie van oestrogeen en progesteron, wat mee zorgt voor die babyblues.
Ook emotioneel heb je wel wat te verduren: een kind krijgen, ontregelt je leven compleet. Van de ene op de andere dag rust er een totaal nieuwe verantwoordelijkheid op je schouders: voor dat kleine leven, de rest van je leven. Je komt in een periode waarin eten, douchen en slapen geen prioriteit meer zijn. En in plaats van te genieten, staat je automatische piloot aan. We moeten als mama ook zoveel: snel weer de draad opnemen, instictief weten wat je baby doet huilen, er elke dag staan. En vooral niet huilen, klagen of breken.
Neem vooral alle tijd die je nodig hebt. Je hoeft echt niet altijd de wereld aan te kunnen.
Er komt een moment waarop je weer tijd hebt om langer dan 5 minuten te ontbijten. Met versgewassen haar en in kleren die niet ruiken naar zure melk. En tot het zover is, is er niets mis met wat flink janken af en toe. ❤️

Keizersnede
Een voor de hand liggende K bij ons bevalfabet: de keizersnede of sectio. ⁠
⁠Vaak is het tijdens de zwangerschap al duidelijk dat je baby via een keizersnede ter wereld zal komen: bv. als je kindje dwars ligt, of wanneer de placenta de doorgang blokkeert. Maar ook tijdens een vaginale bevalling kan de gynaecoloog beslissen om een spoedkeizersnede uit te voeren, als jijzelf of je baby in nood zijn. ⁠
⁠Een sectio begint met het plaatsen van een epidurale verdoving, waardoor een mama de geboorte van haar baby bewust kan meemaken. Enkel bij een spoedkeizersnede kiest men soms voor een volledige narcose om tijd te winnen. De gynaecoloog maakt een bikinisnede van ongeveer 15 cm, schuift de lange buikspieren opzij, opent de buikholte en tilt je baby eruit. Dat gaat verbazingwekkend snel: na een kwartiertje kun je de eerste schreeuw al horen. De gynaecoloog sluit vervolgens de baarmoeder en hecht de verschillende lagen van de buikwand. ⁠
⁠Er zijn steeds meer initiatieven om de natuurlijke geboorte in het steriele operatiekwartier zoveel mogelijk te benaderen, via een gentle sectio. Een mama ziet haar kind dan geboren worden dankzij een transparante doek tussen haar buik en  hoofd. Tijdens het hechten wordt de baby op de borst van de mama gelegd (ipv meegenomen voor een uitgebreide controle). De gynaecoloog neemt ook de tijd om de navelstreng door te knippen, zodat de baby nog zuurstof- en ijzerrijk bloed uit de placenta krijgt. En ook tijdens het verblijf op de recovery blijft de baby bij de mama. ⁠
Maar er kan nog meer: in sommige gevallen laat de gynaecoloog de baby zelf naar buiten kruipen, geduwd door het samentrekken van de baarmoeder. De eerste ademhaling verloopt daardoor heel rustig. Bij een maternal assisted gentle sectio kun je als mama je baby zelf aanpakken en bij je nemen. ⁠
⁠Een gentle sectio vraagt een uitgebreider team in het operatiekwartier en is daardoor bij een spoedkeizersnede vaak geen optie. Het is ook nog niet overal ingeburgerd. Bespreek dus zeker met je gynaecoloog wat er mogelijk is in het ziekenhuis waar jij wil bevallen.

Back to Top